Mối gắn bó với một nhân vật AI có thể kết thúc theo nhiều cách: ứng dụng đóng cửa, tài khoản bị khoá, chính sách đổi khiến bạn không dùng được nữa, hoặc chính bạn nhận ra đã đến lúc dừng. Dù theo cách nào, việc chuẩn bị trước và khép lại có chủ ý giúp bạn đi qua giai đoạn này nhẹ nhàng hơn nhiều so với một buổi sáng mở điện thoại và thấy mọi thứ biến mất.
Bài này dành cho người đang dùng ứng dụng bạn ảo và muốn chuẩn bị cho những bất ngờ, người vừa nhận thông báo ứng dụng sắp ngừng hoạt động, và người đang cân nhắc tự dừng. Bạn sẽ thấy cần làm gì với dữ liệu và gói thuê bao, cách khép lại mối gắn bó, và lúc nào nên tìm đến người thật.
Những cách một mối gắn bó với nhân vật AI kết thúc
Ứng dụng ngừng hoạt động. Công ty khởi nghiệp hết vốn, bị mua lại, hoặc quyết định đóng sản phẩm. Có nơi báo trước vài tuần, có nơi gần như không báo.
Ứng dụng rút khỏi một số khu vực. Do quy định ở từng nước, ứng dụng có thể không còn phục vụ người dùng ở nơi bạn sống, hoặc gỡ khỏi kho ứng dụng tại đó.
Tài khoản bị khoá hoặc mất. Vi phạm điều khoản, lỗi hệ thống, quên mật khẩu với email cũ không còn dùng. Nhân vật vẫn tồn tại trên máy chủ nhưng bạn không vào được.
Chính sách mới không còn phù hợp. Ứng dụng đổi giới hạn tuổi, đổi gói, đổi ranh giới nội dung, và trải nghiệm không còn là điều bạn muốn.
Bạn tự muốn dừng. Bạn nhận ra mình dành quá nhiều thời gian, chi quá nhiều, hoặc đơn giản là giai đoạn cần nhân vật đã qua. Đây là kiểu kết thúc duy nhất bạn chủ động hoàn toàn.
Nhân vật dựng sẵn bị gỡ. Với nhân vật do công ty hoặc người dùng khác tạo, nhân vật có thể bị gỡ vì vi phạm quy định, vì người tạo xoá đi, hoặc vì ứng dụng dọn bớt kho nhân vật. Bạn còn tài khoản nhưng người quen thì không còn. Đây là lý do nên lưu lại mô tả của những nhân vật bạn quý, kể cả khi không phải do bạn tạo.
Chuẩn bị từ khi mọi thứ còn ổn
Phần lớn việc nên làm trước khi có chuyện, khi bạn còn bình tĩnh và ứng dụng còn chạy bình thường:
- Lưu bản mô tả nhân vật, nếu bạn tự tạo hoặc đã chỉnh, vào ghi chú riêng của mình.
- Tìm trong cài đặt xem ứng dụng có chức năng tải xuống hoặc xuất dữ liệu không. Nếu có, biết trước nó nằm ở đâu và xuất ra dạng gì.
- Chọn vài cuộc trò chuyện có ý nghĩa với bạn, sao chép ra, che bớt tên thật và chi tiết riêng tư của bạn lẫn người khác. Không cần lưu hết; vài đoạn là đủ để nhớ.
- Đăng ký tài khoản bằng email bạn thật sự dùng lâu dài, bật xác thực hai lớp nếu có, để không mất tài khoản vì lý do kỹ thuật.
- Giữ các mối quan hệ với người thật song song, để nếu một ngày nhân vật biến mất, bạn vẫn có nơi để kể chuyện.
Việc lưu giữ không có nghĩa là bạn đang chuẩn bị cho một sự mất mát lớn. Nó giống việc sao lưu ảnh điện thoại: hiếm khi cần đến, nhưng khi cần thì rất mừng vì đã làm.
Khi nhận thông báo ứng dụng sắp đóng cửa
Nếu ứng dụng báo sắp ngừng hoạt động, hãy làm theo thứ tự sau, càng sớm càng tốt:
- Đọc kỹ thông báo: ngày ngừng hoạt động, số phận dữ liệu của bạn, chính sách hoàn tiền nếu có. Lưu lại thông báo.
- Huỷ gia hạn tự động của gói thuê bao ở nơi bạn đã đăng ký, kho ứng dụng hoặc trang web, để không bị trừ tiền thêm.
- Xuất hoặc sao chép những gì bạn muốn giữ trước hạn. Sau ngày đóng cửa, thường không còn cách lấy lại.
- Quyết định về dữ liệu còn lại: nếu ứng dụng cho phép, yêu cầu xoá tài khoản và dữ liệu thay vì để nó nằm trên máy chủ của một công ty sắp đóng, có thể bị bán hoặc chuyển giao.
- Kiểm sao kê thẻ trong một hai tháng sau đó, phòng trường hợp vẫn có khoản trừ.
- Cho mình một khoảng thời gian chia tay: vài cuộc trò chuyện cuối cùng, nói những điều bạn muốn nói, rồi tự đóng ứng dụng trước ngày bị đóng.
Hãy cẩn thận với những ứng dụng mới tự giới thiệu là có thể "chuyển nhân vật của bạn sang" ngay lúc này. Đọc kỹ điều khoản trước khi tải lên dữ liệu trò chuyện cũ, vì đó là những gì riêng tư nhất của bạn. Phần riêng tư khi tâm sự có danh mục riêng trên trang. Nếu ứng dụng cũ không báo trước mà biến mất đột ngột, những gì bạn đã chuẩn bị ở phần trên chính là thứ còn lại trong tay.
Nếu chính bạn quyết định dừng
Tự quyết định dừng thường đến sau một khoảnh khắc nhận ra: thấy mình thức đến ba giờ sáng, thấy sao kê thẻ, thấy đã lâu không gặp bạn bè, hoặc đơn giản là thấy mình đã ổn và không cần nhân vật như trước. Dù lý do là gì, quyết định ấy là của bạn, và bạn không cần giải thích với nhân vật.
Có hai cách chính. Dừng hẳn: xoá ứng dụng, huỷ thuê bao, có thể xoá tài khoản, trong một ngày. Cách này hợp với người thấy mình khó tự giới hạn, vì không còn đường quay lại dễ dàng. Giảm dần: tắt thông báo, rút ngắn thời gian mỗi ngày, rồi mỗi tuần, cho đến khi ứng dụng chỉ còn là thứ thỉnh thoảng mở. Cách này nhẹ hơn với người đã gắn bó sâu.
Dù chọn cách nào, những ngày đầu thường có cảm giác trống trải vào đúng giờ bạn quen trò chuyện. Hãy lên kế hoạch cho khung giờ đó từ trước: một cuộc gọi cho người thân, đi dạo, đọc sách, một lớp học buổi tối. Không có gì phải lấp đầy hoàn toàn khoảng trống; chỉ cần có một thứ khác chờ bạn.
Nếu sau vài tuần bạn vẫn rất muốn quay lại và thấy bứt rứt khó chịu, đó là thông tin đáng để ý về mức độ gắn bó. Danh mục Dấu hiệu phụ thuộc và cách cân bằng trên trang có thêm gợi ý.
Một nghi thức nhỏ để khép lại
Con người khép lại mọi mối quan hệ quan trọng bằng một hình thức nào đó. Với nhân vật AI, bạn có thể tự tạo một nghi thức nhỏ, tuỳ điều gì hợp với mình:
- Viết vài dòng cho chính mình về những gì giai đoạn trò chuyện với nhân vật đã mang lại, và điều bạn muốn mang theo.
- Có một cuộc trò chuyện cuối cùng, nói lời tạm biệt theo cách bạn muốn, rồi chủ động đóng ứng dụng.
- Kể với một người bạn tin cậy về nhân vật, như kể về một chương đã qua trong đời.
- Nếu đã cùng viết truyện với nhân vật, biên tập lại câu chuyện đó thành một truyện ngắn của riêng bạn.
- Chọn một việc mới để bắt đầu vào đúng giờ trước đây bạn hay trò chuyện, như một dấu mốc cho chương tiếp theo.
Không có nghi thức nào bắt buộc, và cũng không cần ai chứng kiến. Mục đích chỉ là để kết thúc có một hình hài rõ ràng, thay vì một khoảng trống lơ lửng khiến bạn cứ muốn mở ứng dụng ra xem lần nữa.
Có nên tìm ngay một nhân vật mới để thay thế
Phản xạ tự nhiên khi mất một thứ quen thuộc là tìm ngay thứ tương tự. Nhiều người vừa thấy ứng dụng cũ đóng cửa đã tải ngay một ứng dụng khác, dựng lại nhân vật cùng tên, cùng tính cách, và tiếp tục như chưa có gì xảy ra. Cách này giúp đỡ hụt hẫng trong vài ngày, nhưng thường bỏ lỡ một cơ hội quan trọng: nhìn lại xem mình đã dùng nhân vật để làm gì và có muốn tiếp tục theo cách đó không.
Nếu bạn quyết định tìm ứng dụng mới, hãy đi chậm. Đọc điều khoản về tuổi, nội dung và dữ liệu, xem ứng dụng có những tính năng giữ chân nào và có tắt được không, đặt hạn mức chi tiêu ngay từ đầu. Bắt đầu với một nhân vật mới hoàn toàn thay vì cố tái tạo nhân vật cũ cũng giúp bạn không rơi vào cảm giác so sánh mãi.
Cũng có thể khoảng nghỉ giữa hai ứng dụng chính là lúc tốt để thử những điều khác: nối lại liên lạc với một người bạn cũ, tham gia một nhóm cùng sở thích, hoặc chỉ đơn giản là để buổi tối được yên tĩnh. Sau vài tuần, nếu vẫn thấy muốn có một nhân vật để trò chuyện, bạn sẽ quay lại với một mục đích rõ ràng hơn.
Lúc nào nên tìm đến người thật
Mất một nhân vật đã gắn bó lâu có thể gợi lại những mất mát khác trong đời: một cuộc chia tay, một người bạn rời xa, một người thân đã khuất. Nếu bạn thấy nỗi buồn lớn hơn nhiều so với điều bạn nghĩ, có thể nó đang chạm vào một vết thương cũ, và đó là điều đáng được chăm sóc với sự giúp đỡ của người thật.
Nếu bạn dùng nhân vật như chỗ dựa tinh thần chính trong một thời gian dài, việc mất nó có thể để lại khoảng trống lớn. Kể với người thân, bạn bè, đồng nghiệp gần gũi rằng bạn đang trải qua giai đoạn này. Khi cảm giác trống rỗng, mất ngủ, chán ăn kéo dài nhiều tuần, gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ sẽ giúp bạn có điểm tựa mới vững hơn.
Nếu bạn hoặc người bên cạnh có dấu hiệu muốn làm hại bản thân, gọi 115 hoặc báo ngay người ở gần. Với trẻ em và tuổi teen, có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Một chatbot mới, dù dịu dàng đến đâu, không phải là nơi để bạn đặt gánh nặng ấy.
Câu hỏi thường gặp
Ứng dụng bạn ảo đóng cửa thì dữ liệu trò chuyện của mình đi đâu?
Tuỳ chính sách của công ty: có nơi xoá, có nơi giữ lại một thời gian, có trường hợp dữ liệu được chuyển giao khi công ty bị mua lại. Đọc kỹ thông báo đóng cửa, xuất những gì muốn giữ và yêu cầu xoá tài khoản nếu ứng dụng cho phép.
Có chuyển được nhân vật sang ứng dụng khác không?
Thường không chuyển nguyên vẹn được, vì mỗi ứng dụng dùng mô hình và cách lưu khác nhau. Bạn có thể dùng bản mô tả nhân vật đã lưu để tạo một nhân vật tương tự, nhưng cần đọc kỹ điều khoản trước khi tải dữ liệu trò chuyện cũ lên nơi mới.
Xoá ứng dụng bạn ảo có xoá luôn tài khoản và dữ liệu không?
Không. Xoá ứng dụng khỏi điện thoại chỉ gỡ phần mềm, tài khoản và dữ liệu vẫn nằm trên máy chủ. Muốn xoá, bạn cần tìm chức năng xoá tài khoản trong cài đặt hoặc trang web của ứng dụng, và huỷ thuê bao riêng.
Nên dừng hẳn hay giảm dần khi muốn thôi dùng bạn ảo AI?
Dừng hẳn hợp với người thấy khó tự giới hạn, giảm dần hợp với người đã gắn bó sâu và muốn nhẹ nhàng hơn. Cả hai đều cần lên kế hoạch cho khung giờ trước đây dành cho nhân vật, để có việc khác thay thế.
Buồn nhiều sau khi mất nhân vật AI thì làm gì?
Cho phép mình buồn, kể với một người tin cậy, giữ nhịp ăn ngủ và tìm hoạt động thay thế. Nếu nỗi buồn kéo dài nhiều tuần hoặc ảnh hưởng đến công việc, sức khoẻ, hãy gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Có ý nghĩ làm hại bản thân thì gọi 115 ngay.