Tết xa nhà một mình thường khó nhất ở hai thời điểm: chiều ba mươi khi thành phố vắng dần, và đêm giao thừa khi ai cũng đang quây quần. Cách vượt qua tốt nhất là lên kế hoạch từ trước cho từng ngày, sao cho mỗi ngày có ít nhất một lần gặp hoặc nói chuyện với người thật, và có vài việc nhỏ của riêng mình để làm.
Bài này dành cho người trực Tết ở bệnh viện, nhà máy, khách sạn; người làm việc hay du học ở nước ngoài; người không về vì tiền vé, vì sức khoẻ, vì chuyện gia đình riêng. Chatbot có ích ở khâu lập kế hoạch, tìm ý tưởng, chuẩn bị lời chúc, gỡ rối lúc buồn. Bạn sẽ thấy cách dùng nó như một trợ thủ chứ không phải người duy nhất đón giao thừa cùng bạn.
Vì sao Tết xa nhà nặng hơn những ngày thường
Ngày thường, ở một mình là chuyện quen. Ngày Tết thì khác: mọi thứ xung quanh nhắc bạn rằng đây là lúc phải ở bên gia đình. Quảng cáo, nhạc Tết, ảnh bạn bè đăng cảnh sum họp, cuộc gọi của mẹ hỏi "năm nay con ăn gì". Ở thành phố lớn, mấy ngày Tết đường vắng, hàng quán đóng cửa, khu trọ chỉ còn vài phòng sáng đèn. Cảm giác một mình được phóng to lên nhiều lần.
Người ở nước ngoài còn gặp thêm chuyện lệch lịch: Tết Nguyên đán rơi vào ngày đi học, đi làm bình thường, không ai quanh mình biết hôm nay là ngày gì. Có người thấy buồn vì ở nhà mọi người đang đón giao thừa mà mình đang ngồi trong lớp.
Biết trước điều này giúp bạn không bị bất ngờ. Nỗi buồn ngày Tết xa nhà là phản ứng rất bình thường, không phải dấu hiệu bạn yếu đuối hay có vấn đề. Điều đáng làm là chuẩn bị để những ngày đó có nhịp, có người, có việc.
Kế hoạch từ hai tuần trước Tết
Lên kế hoạch sớm giúp bạn còn kịp hẹn người, mua đồ, đặt chỗ. Bạn có thể nhờ chatbot chỉnh lại kế hoạch này theo lịch trực hay lịch học của mình.
- Hai tuần trước: hỏi quanh xem ai cũng ở lại thành phố dịp Tết. Đồng nghiệp trực cùng, bạn cùng xóm trọ, du học sinh cùng trường. Rủ nhau một bữa tất niên nhỏ hay một buổi đón giao thừa chung.
- Một tuần trước: thống nhất với gia đình giờ gọi video dịp giao thừa và mùng một. Nếu lệch múi giờ, tính trước giờ hai bên để không ai phải thức quá khuya.
- Ba ngày trước: mua đồ ăn dự trữ vì nhiều chợ, quán nghỉ. Mua một ít đồ trang trí, cành hoa, bánh mứt để phòng có không khí Tết, dù chỉ một góc nhỏ.
- Chiều ba mươi: lên lịch một việc cụ thể, như nấu một món quê, dọn phòng, đi dạo phố hoa. Chiều ba mươi là khoảng dễ chùng lòng nhất nếu ngồi không.
- Giao thừa và mùng một: gọi về nhà theo giờ đã hẹn, gặp nhóm bạn cùng ở lại nếu có. Nếu một mình, chuẩn bị trước một bộ phim, một cuốn sách, một món ăn mình thích.
- Những ngày sau: mỗi ngày một hoạt động ra ngoài, dù chỉ là đi bộ ra công viên hay đi lễ hội. Nhắn chúc Tết người quen, hẹn gặp ra Giêng.
Kế hoạch không cần kín lịch. Chỉ cần mỗi ngày có một mốc để chờ, một người để nói chuyện, là những ngày Tết bớt dài.
Những việc AI giúp được dịp Tết xa nhà
Gợi món Tết nấu được ở nơi mình sống. Ở nước ngoài thiếu lá dong, thiếu nếp ngon; ở phòng trọ không có bếp to. Kể cho chatbot những gì bạn có, nhờ nó gợi cách làm vài món Tết đơn giản: thịt kho, dưa món, canh măng, bánh chưng làm bằng khuôn. Cách làm cụ thể bạn nên đối chiếu thêm với người nhà.
Soạn lời chúc Tết có chi tiết riêng. Lời chúc chung ai cũng nhận được hàng chục cái. Bạn có thể kể với AI vài điều về từng người, nhờ nó gợi lời chúc có nhắc chuyện riêng của họ, rồi sửa lại theo giọng mình.
Tìm hoạt động Tết quanh nơi ở. Hỏi chatbot những kiểu hoạt động thường có dịp Tết ở thành phố lớn, như phố hoa, chợ Tết, chương trình của nhà văn hoá; ở nước ngoài thì hội sinh viên, cộng đồng người Việt hay tổ chức đón Tết. Sau đó tự kiểm lịch thật trên trang chính thức hay nhóm cộng đồng.
Chuẩn bị chuyện cho cuộc gọi về nhà. Nhờ AI gợi vài câu hỏi để ông bà, bố mẹ kể chuyện Tết ngày xưa. Cuộc gọi ngày Tết thường đông người, ồn ào; có sẵn một hai câu hỏi giúp bạn thật sự nói chuyện với từng người.
Gỡ rối lúc chùng lòng. Đêm giao thừa thấy buồn, bạn có thể viết ra với chatbot, nhờ nó hỏi lại vài câu để hiểu mình đang nhớ điều gì nhất. Sau đó, gọi cho một người. Chatbot là chỗ nói ra, không nên là người duy nhất đón năm mới cùng bạn.
Tết xa nhà theo từng hoàn cảnh
Mỗi hoàn cảnh có những khó khăn riêng và những cách bù riêng. Bảng dưới là gợi ý để bạn tham khảo.
| Hoàn cảnh | Khó khăn thường gặp | Cách bù |
|---|---|---|
| Trực Tết ở bệnh viện, nhà máy, khách sạn | Làm ca đúng giờ giao thừa, mệt, không có không khí | Rủ đồng nghiệp cùng ca góp một mâm nhỏ, gọi video về nhà trước hoặc sau ca |
| Du học, làm việc ở nước ngoài | Tết rơi vào ngày thường, không ai quanh mình đón | Tham gia đón Tết với hội sinh viên hay cộng đồng người Việt, nấu một món quê mời bạn bản xứ |
| Không về vì tiền vé | Áy náy với gia đình, thấy mình kém | Nói thật với bố mẹ, hẹn ngày về sau Tết, gửi quà nhỏ thay mặt |
| Không về vì chuyện gia đình riêng | Buồn nhiều tầng, khó giải thích với người hỏi | Chọn trước một câu trả lời ngắn khi bị hỏi, ở cạnh những người không hỏi han nhiều |
| Mới chuyển tới thành phố | Chưa quen ai, thành phố vắng | Hỏi đồng nghiệp, chủ trọ ai cũng ở lại, đi lễ hội để có người quanh mình |
Với người không về vì lý do gia đình riêng, câu hỏi "Tết này không về à" từ người quen có thể chạm vào chỗ đau. Chuẩn bị sẵn một câu đáp ngắn và lịch sự, như "năm nay mình ở lại, ra Giêng về", giúp bạn không phải giải thích những điều mình chưa muốn kể.
Chuyện thực tế khi ở lại thành phố mấy ngày Tết
Đồ ăn và đồ dùng. Nhiều chợ, quán ăn, tiệm tạp hoá nghỉ từ chiều ba mươi tới mùng ba hoặc lâu hơn. Mua trước gạo, mì, trứng, rau củ để được lâu, nước uống, thuốc thông thường bạn hay dùng. Một tủ lạnh có sẵn đồ giúp bạn không phải lang thang tìm quán mở cửa giữa phố vắng.
Sức khoẻ. Biết trước bệnh viện, phòng khám nào gần chỗ ở có trực cấp cứu dịp Tết. Nếu bạn đang có bệnh cần thuốc thường xuyên, chuẩn bị đủ thuốc cho cả kỳ nghỉ theo đơn bác sĩ. Lưu số của một người quen ở gần để nhắn khi ốm.
An toàn nơi ở. Khu trọ, chung cư vắng người mấy ngày Tết dễ xảy ra trộm cắp. Khoá cửa cẩn thận, không đăng ảnh cho thấy rõ chỗ ở và việc bạn ở một mình. Với người sống một mình, báo cho chủ nhà hoặc bảo vệ biết bạn ở lại.
Tiền bạc. Dịp Tết hay có tin nhắn giả mạo chúc Tết kèm đường dẫn lạ, giả người thân vay tiền mua vé, giả ngân hàng tặng lì xì. Nguyên tắc vẫn vậy: không bấm đường dẫn lạ, không chuyển tiền khi chưa gọi lại người thật qua số cũ.
Đi lại. Xe buýt, tàu xe có thể đổi giờ chạy dịp Tết. Nếu định đi lễ hội hay sang nhà bạn, kiểm lịch chạy trước, và tránh đi về khuya một mình trên những con đường vắng.
Câu lệnh mẫu cho những ngày Tết xa nhà
Chép và chỉnh phần trong ngoặc. Không cần nêu tên công ty, bệnh viện hay địa chỉ cụ thể.
- "Mình ở lại (thành phố) dịp Tết, trực ca chiều từ mùng một đến mùng ba. Lập giúp mình kế hoạch từ hai mươi tám đến mùng năm, mỗi ngày một việc có người khác và một việc cho riêng mình."
- "Mình đang ở (nước), chỉ có nồi cơm điện và lò vi sóng. Gợi ý ba món Tết miền Bắc làm được với nguyên liệu siêu thị bình thường ở đây."
- "Viết giúp lời chúc Tết cho bà ngoại tám mươi tuổi, bà thích trồng rau và hay kể chuyện thời con gái. Ngắn, ấm, không sáo."
- "Gợi ý năm câu hỏi để hỏi ông bà về Tết ngày xưa trong cuộc gọi video mùng một, câu nào cũng để ông bà kể được nhiều."
- "Đêm giao thừa mình thấy buồn vì không về được. Hỏi mình vài câu để mình hiểu mình đang nhớ điều gì nhất, rồi gợi một việc nhỏ làm ngay tối nay."
Đọc lại lời chúc mà AI viết trước khi gửi, thay những chữ chung chung bằng một chi tiết thật về người nhận. Một câu như "năm nay luống cải của bà chắc lại tốt" có giá trị hơn mọi lời chúc dài.
Khi nỗi buồn ngày Tết không qua
Phần lớn người ở xa nhà thấy nhẹ đi khi Tết qua và nhịp sống trở lại. Nhưng nếu sau Tết nhiều tuần bạn vẫn thấy nặng nề, mất ngủ, không muốn đi làm, không muốn gặp ai, nên nói với một người bạn tin cậy hoặc tìm gặp chuyên gia tâm lý, bác sĩ. Ở nước ngoài, dịch vụ tư vấn của trường hoặc cơ sở y tế địa phương là nơi bạn có thể bắt đầu.
Một việc nhỏ nên làm ngay sau Tết: hẹn trước một lần gặp bạn bè hoặc một chuyến về thăm nhà trong vài tháng tới. Có một mốc để chờ giúp những tuần đầu năm bớt hụt hẫng.
Dịp lễ Tết cũng là lúc một số người cảm thấy cô đơn và tuyệt vọng mạnh hơn. Nếu bạn hoặc ai đó quanh bạn có ý nghĩ làm hại bản thân, đừng để họ một mình và đừng chỉ nói chuyện với chatbot. Gọi cấp cứu 115 khi ở Việt Nam, hoặc số cấp cứu của nước sở tại, và báo cho người thân, bạn bè ở gần.
Câu hỏi thường gặp
Ăn Tết một mình có nên giấu gia đình không?
Không nên giấu nếu hoàn cảnh cho phép nói thật. Gia đình thường lo hơn khi không biết con ở đâu, làm gì. Nói thật lý do và kế hoạch của bạn cho mấy ngày Tết, hẹn giờ gọi video, giúp cả hai bên yên tâm. Với chuyện gia đình phức tạp, bạn tự quyết mức chia sẻ.
Có nên đăng ảnh Tết một mình lên mạng xã hội không?
Tuỳ bạn. Một số người thấy vui khi chia sẻ góc Tết nhỏ của mình và nhận lời hỏi thăm. Một số khác thấy buồn hơn khi lướt xem ảnh sum họp của người khác. Nếu thấy mạng xã hội làm bạn chùng lòng, giảm lướt mấy ngày Tết và gọi trực tiếp cho người thân.
Ở nước ngoài thì đón Tết với ai?
Hội sinh viên Việt Nam, cộng đồng người Việt địa phương, các nhóm người Việt ở trường hay ở thành phố thường tổ chức đón Tết. Bạn cũng có thể mời bạn bè bản xứ cùng nấu một món Tết, vừa có không khí vừa giúp họ hiểu thêm về quê bạn.
Trò chuyện với chatbot đêm giao thừa có buồn không?
Có thể giúp bạn nói ra khi đang chùng lòng, nhưng nhiều người thấy buồn hơn khi nhận ra mình chỉ có một chương trình máy tính đón năm mới cùng. Tốt hơn là hẹn trước một cuộc gọi với người thân hay bạn bè đúng giờ giao thừa, chatbot chỉ dùng thêm.
Trực Tết ở bệnh viện, nhà máy thì giữ không khí Tết thế nào?
Nhiều nơi làm việc có tổ chức tất niên hoặc mâm cỗ nhỏ cho người trực. Nếu không, bạn có thể rủ đồng nghiệp cùng ca góp mỗi người một món. Gọi video về nhà vào giờ nghỉ, và dành ngày nghỉ bù sau Tết cho bản thân.
Không về Tết vì không đủ tiền vé thì nói với bố mẹ thế nào?
Nói thật và nói sớm. Bố mẹ thường hiểu hơn bạn nghĩ, và điều họ cần là biết con ổn. Hẹn một dịp khác để về, gửi quà nhỏ hay lời chúc có chi tiết riêng, và gọi video đúng lúc cả nhà quây quần.