Nói chuyện với chatbot bằng giọng gần giống một cuộc gọi điện, và với nhiều người, đó là cách tâm sự dễ nhất. Không phải gõ, không phải tìm chữ, cứ nói như kể cho một người bạn nghe. Người lớn tuổi không quen bàn phím, người đang mệt không muốn nhìn màn hình, người vừa đi bộ vừa muốn trút ra đều thấy chế độ này tự nhiên hơn hẳn.
Đổi lại, giọng nói để lại nhiều dấu vết hơn chữ: bản ghi âm, bản chép lời, và cả những âm thanh xung quanh bạn lúc nói. Bài này nói rõ những gì được lưu khi bạn tâm sự bằng giọng, vì sao giọng nói là loại dữ liệu cần giữ cẩn thận, các cài đặt nên xem, chọn chỗ nói thế nào cho kín, và lúc nào một cuộc gọi tới người thật đáng giá hơn cuộc trò chuyện với AI.
Nói khác gõ ở chỗ nào
Khi gõ, người ta tự biên tập: viết, đọc lại, xoá bớt rồi mới gửi. Khi nói, câu chữ chảy ra liền mạch, ít ai dừng lại cân nhắc từng chữ. Vì vậy tâm sự bằng giọng thường dài hơn, thật hơn, và chứa nhiều chi tiết hơn: tên người buột miệng nói ra, địa điểm, những chuyện cũ kéo theo nhau.
Giọng nói còn mang theo cảm xúc mà chữ không có: giọng run, tiếng thở dài, tiếng nghẹn. Với người tâm sự, đó là phần giúp họ thấy được nghe trọn vẹn. Với dữ liệu, đó là thêm một lớp thông tin về trạng thái của bạn lúc nói.
Cuối cùng, nói thì thành tiếng. Gõ chữ trên xe buýt chỉ mình bạn biết; nói chuyện với chatbot trên xe buýt thì người ngồi cạnh nghe được nửa câu chuyện, và nếu loa ngoài đang bật thì nghe cả câu trả lời.
Cũng vì nói nhanh hơn gõ, một buổi tâm sự bằng giọng mười lăm phút có thể dài bằng cả chục trang chữ. Nhìn lại lịch sử sau vài tuần, nhiều người ngạc nhiên vì mình đã kể nhiều đến vậy. Biết trước điều này giúp bạn chủ động hơn: trước khi bấm nút nói, tự nhắc mình hôm nay muốn kể chuyện gì, kể đến đâu.
Giọng nói là dữ liệu nhận dạng
Giọng của mỗi người có đặc điểm riêng đủ để nhận ra, giống khuôn mặt. Các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân thường coi dữ liệu dùng để nhận dạng một người là loại cần bảo vệ cẩn trọng. Điều này không có nghĩa hãng chatbot nào cũng đang dùng giọng bạn để nhận dạng, nhưng có nghĩa bản ghi giọng nói đáng được cân nhắc như ảnh khuôn mặt chứ không như một dòng chữ.
Một rủi ro đã có thật là giả giọng: kẻ xấu có được vài đoạn ghi âm giọng của một người có thể dùng công cụ để tạo ra giọng nói giống hệt, rồi gọi cho người thân xin tiền. Nguồn ghi âm phổ biến nhất của các vụ này là video và tin nhắn thoại trên mạng xã hội, không phải chatbot. Tuy vậy, bất kỳ nơi nào giữ nhiều bản ghi giọng của bạn cũng nên được giữ chặt. Cách phòng giả giọng trong gia đình có bài riêng ở trang AI Bảo Mật.
Hiểu như vậy để cân nhắc chứ không phải để sợ. Trò chuyện giọng nói với một dịch vụ đáng tin, có cài đặt rõ ràng về lưu bản ghi, vẫn là lựa chọn hợp lý với nhiều người.
Những gì được lưu khi bạn nói
Mỗi dịch vụ xử lý giọng nói một kiểu và thay đổi theo phiên bản. Đây là những thứ bạn nên tìm trong cài đặt và chính sách để biết dịch vụ mình dùng đang giữ gì.
- Bản chép lời. Gần như mọi chatbot đều chuyển giọng nói thành chữ, và bản chữ này thường nằm trong lịch sử trò chuyện như một cuộc trò chuyện gõ.
- Bản ghi âm gốc. Một số dịch vụ giữ đoạn âm thanh trong một thời gian, có khi để cải thiện khả năng nhận giọng. Có nơi cho bạn tắt việc này.
- Âm thanh nền. Tiếng tivi, tiếng con nói, tiếng đồng nghiệp ở bàn bên lọt vào cùng giọng bạn.
- Lịch sử cuộc trò chuyện giọng nói. Thời điểm, độ dài mỗi lần nói, có thể hiện trong ứng dụng.
- Bộ nhớ dài hạn. Chuyện bạn kể bằng giọng cũng có thể được rút thành dòng ghi nhớ y như khi gõ.
- Tin nhắn thoại gửi kèm. Một số ứng dụng bạn ảo cho gửi đoạn ghi âm như tin nhắn thoại; những đoạn này thường được lưu như tệp đính kèm, tách khỏi bản chép lời.
Nếu dịch vụ không nói rõ có giữ bản ghi âm hay không, hãy coi như có và kể ở mức chung hơn.
Cài đặt nên xem trước khi tâm sự bằng giọng
Năm việc dưới làm một lần, áp cho ứng dụng chatbot bạn hay nói chuyện. Tên mục mỗi nơi khác nhau, hãy tìm theo ý nghĩa.
- Quyền micro chỉ khi đang dùng. Trong cài đặt quyền của điện thoại, chọn cho phép micro chỉ khi ứng dụng đang mở, không phải luôn luôn.
- Tắt kích hoạt bằng câu gọi nếu không thật sự cần. Kích hoạt bằng giọng nghĩa là máy luôn lắng nghe để chờ câu gọi.
- Tìm mục lưu bản ghi âm. Nếu dịch vụ cho chọn không giữ âm thanh hoặc không dùng giọng để cải thiện, hãy tắt.
- Xoá lịch sử giọng nói cũ. Một số nơi tách lịch sử giọng nói khỏi lịch sử trò chuyện chữ. Xem cả hai.
- Tắt loa ngoài, dùng tai nghe. Đổi đầu ra âm thanh mặc định sang tai nghe để câu trả lời không phát to ra khi bạn quên.
Ví dụ giả định: một bác đã nghỉ hưu ở Lâm Đồng hay nói chuyện với chatbot mỗi sáng đi bộ quanh hồ. Con gái giúp bác đổi quyền micro sang chỉ khi đang dùng, tắt lưu bản ghi âm và ghép đôi sẵn tai nghe không dây. Bác vẫn trò chuyện như cũ, chỉ là người đi bộ cùng đường không nghe câu trả lời nữa.
Âm thanh nền và người khác trong phòng
Tiếng người khác cũng là dữ liệu của họ. Bạn đang nói thì vợ hay chồng nói chen vào một câu, con hỏi bài, đồng nghiệp gọi điện bên cạnh. Những giọng đó lọt vào bản ghi mà họ không biết.
Tivi và cuộc gọi bên cạnh. Tiếng tivi bật tin tức hay cuộc gọi của người khác có thể bị chép lời lẫn vào cuộc trò chuyện, làm bản chép vừa lộn xộn vừa chứa chuyện không phải của bạn.
Tiếng gọi tên. Câu "con ơi" hay "anh Tuấn ơi" trong nền là một cách tên người lọt vào bản ghi mà bạn không hề gõ.
Thiết bị khác trong phòng. Nếu trong phòng có loa thông minh hay tivi có trợ lý giọng nói, câu bạn nói với chatbot trên điện thoại có thể vô tình đánh thức thiết bị kia, nhất là khi trong câu có từ gần giống câu gọi. Khi tâm sự, nên tắt micro của các thiết bị đó hoặc sang phòng khác.
Cách hạn chế. Nói ở chỗ yên tĩnh, đóng cửa phòng, dùng tai nghe có micro gần miệng. Nhiều tai nghe lọc tiếng ồn xung quanh tốt hơn micro của điện thoại.
Nói ở đâu cho kín
Chỗ bạn ngồi khi tâm sự bằng giọng quyết định ai nghe được. Bảng dưới gợi ý cho những nơi hay gặp.
| Nơi | Ai có thể nghe | Gợi ý |
|---|---|---|
| Phòng trọ ở ghép | Bạn cùng phòng, phòng bên | Đợi lúc vắng, hoặc gõ chữ thay vì nói |
| Phòng khách gia đình | Người nhà, khách | Về phòng riêng, đeo tai nghe |
| Xe buýt, tàu, quán cà phê | Người ngồi gần | Chỉ nói chuyện thường, chuyện riêng để lúc khác |
| Văn phòng | Đồng nghiệp, thiết bị công ty | Không tâm sự chuyện riêng ở chỗ làm |
| Đi bộ ngoài công viên, bờ hồ | Người đi ngang | Đeo tai nghe, nói nhỏ, tránh chỗ đông |
Khi không có chỗ kín, gõ chữ ở chế độ không lưu vẫn là lựa chọn riêng tư hơn nói.
Với người ở trọ chung hay ở nhà đông người, một mẹo nhỏ là nói bằng giọng thì thầm sát micro tai nghe. Nhiều chatbot vẫn nhận được giọng nhỏ khá tốt, còn người ở phòng bên gần như không nghe ra chữ nào. Nếu chatbot nghe nhầm nhiều, hãy chuyển sang gõ.
Bản chép lời có thể nghe nhầm
Công cụ chuyển giọng thành chữ đã khá tốt với tiếng Việt, nhưng vẫn hay nghe nhầm với giọng địa phương, tiếng nói nhỏ, tiếng ồn nền, hay khi người nói vừa nói vừa khóc. Một chữ nghe nhầm có thể làm câu trả lời của chatbot lệch hẳn ý bạn, và tệ hơn, bản chép sai đó nằm lại trong lịch sử như thể bạn đã nói thế.
Với chuyện tâm sự, sai lệch kiểu này có hai hệ quả. Một là lời khuyên không đúng chỗ, vì chatbot hiểu sai tình huống. Hai là nếu bộ nhớ dài hạn đang bật, một chi tiết nghe nhầm có thể bị ghi lại thành thông tin về bạn, rồi xuất hiện lại ở những lần sau.
Cách xử lý đơn giản: sau mỗi lần nói, liếc qua bản chép lời nếu ứng dụng có hiện. Thấy chỗ sai quan trọng thì nói lại hoặc gõ sửa, và kiểm phần bộ nhớ thỉnh thoảng. Nếu hay bị nghe nhầm, hãy nói chậm hơn, gần micro hơn, hoặc chuyển sang gõ với những đoạn quan trọng.
Khi giọng bạn đang run
Có những lúc người ta mở chế độ giọng nói vì không còn sức gõ: đang khóc, đang hoảng, vừa nhận một tin dữ. Ở những lúc như vậy, giọng của một người thật quen thuộc thường giúp nhiều hơn giọng tổng hợp của chatbot. Nếu có thể, hãy gọi cho một người bạn, người thân, dù chỉ để nói "mình đang không ổn".
Nếu bạn đang có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc ở trong tình huống nguy hiểm, hãy gọi ngay cho người ở gần hoặc 115. Trẻ em và tuổi teen gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Chatbot không đến được bên bạn, người thật thì có.
Khi đã qua cơn, nếu nỗi buồn hay lo âu cứ quay lại, một chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ là người nên nghe chuyện của bạn. Trò chuyện bằng giọng với chatbot vẫn có chỗ của nó, như tập nói ra điều khó nói trước khi gặp người thật, nhưng không thay được cuộc gặp đó.
Câu hỏi thường gặp
Nói chuyện bằng giọng với chatbot có bị ghi âm không?
Gần như luôn có bản chép lời nằm trong lịch sử trò chuyện. Bản ghi âm gốc thì tuỳ dịch vụ: có nơi giữ một thời gian, có nơi cho tắt. Hãy tìm mục lưu bản ghi âm trong cài đặt và chính sách.
Giọng nói gửi cho chatbot có bị dùng để giả giọng không?
Nguồn ghi âm phổ biến nhất của các vụ giả giọng là video và tin nhắn thoại trên mạng xã hội. Tuy vậy, giọng là dữ liệu nhận dạng, nên hãy chọn dịch vụ có cài đặt rõ về bản ghi và tắt việc lưu âm thanh nếu được.
Có nên để micro luôn bật cho chatbot không?
Không cần. Chọn cho phép micro chỉ khi ứng dụng đang mở và tắt kích hoạt bằng câu gọi nếu không thật sự dùng. Như vậy máy không phải luôn lắng nghe xung quanh bạn.
Tiếng người nhà lọt vào lúc mình nói chuyện với AI thì sao?
Giọng và lời của họ có thể nằm trong bản ghi hoặc bản chép lời mà họ không biết. Hãy nói ở phòng riêng, đóng cửa, dùng tai nghe có micro gần miệng, và xoá những đoạn có lẫn chuyện của người khác.
Người lớn tuổi trong nhà hay nói chuyện với chatbot thì nên cài gì?
Đổi quyền micro sang chỉ khi đang dùng, tắt lưu bản ghi âm nếu có, ghép đôi sẵn tai nghe, và ẩn nội dung thông báo. Ngồi cùng ông bà giải thích ngắn gọn rằng những gì nói ra đều được lưu ở đâu đó.
Đang khóc có nên mở chatbot giọng nói để tâm sự không?
Nếu có thể, hãy gọi cho một người thân hoặc bạn tin cậy trước. Nếu có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc đang gặp nguy hiểm, gọi ngay cho người ở gần hoặc 115; trẻ em và tuổi teen gọi 111.