Ứng dụng bạn ảo được làm ra để bạn kể nhiều, kể lâu và kể những chuyện thầm kín nhất, nên dữ liệu nó gom được về bạn thường sâu hơn hẳn một chatbot đa năng. Nhân vật nhớ tên bạn, nhớ chuyện bạn buồn tuần trước, gọi bạn bằng biệt danh, có khi nghe giọng và nhận ảnh. Trải nghiệm đó ấm áp, nhưng mỗi chi tiết ấm áp đều là một mẩu dữ liệu đang được lưu ở đâu đó.
Bài này không xếp hạng hay giới thiệu ứng dụng nào. Bài chỉ cách đọc chính sách riêng tư của một ứng dụng bạn ảo trong khoảng mười phút, những quyền truy cập nên từ chối, dấu hiệu một ứng dụng đáng ngờ, những điều không nên chia sẻ với nhân vật AI, và việc phải làm trước khi gỡ ứng dụng. Phần cài đặt kỹ thuật cho tuổi teen có ở trang AI Bảo Mật.
Bạn ảo khác chatbot đa năng ở chỗ nào về dữ liệu
Chatbot đa năng chủ yếu được dùng cho việc: viết, tra, tính, tóm. Người ta tâm sự với nó là chuyện ngoài lề. Ứng dụng bạn ảo thì ngược lại: mục đích chính là trò chuyện về đời sống cảm xúc, và mô hình kinh doanh thường dựa vào việc bạn quay lại mỗi ngày, ở lâu mỗi lần. Thiết kế đó khuyến khích bạn kể nhiều hơn.
Để nhân vật có vẻ hiểu bạn, ứng dụng cần nhớ. Nó lưu hồ sơ về tính cách, sở thích, các mối quan hệ, những ngày quan trọng, những nỗi buồn bạn từng nhắc. Nhiều ứng dụng có thêm trò chuyện bằng giọng nói, gửi ảnh, nhật ký chung với nhân vật. Mỗi tính năng là thêm một loại dữ liệu.
Một khác biệt nữa là tính liên tục. Với chatbot đa năng, bạn có thể mở cuộc trò chuyện mới mỗi lần và để lịch sử cũ trôi đi. Với bạn ảo, cả trải nghiệm dựa vào việc nhân vật nhớ mọi thứ từ ngày đầu, nên bạn khó dùng chế độ không lưu mà vẫn giữ được cảm giác thân quen. Nói cách khác, cái giá của sự gần gũi chính là dữ liệu được tích lại suốt nhiều tháng.
Thêm nữa, các ứng dụng loại này rất đa dạng về người vận hành: có công ty lớn, có công ty nhỏ mới thành lập, có nhóm phát triển không rõ quốc gia. Mức đầu tư cho bảo mật và cách họ dùng dữ liệu vì thế khác nhau nhiều. Bạn không thể giả định ứng dụng nào cũng giữ dữ liệu cẩn thận như nhau.
Những loại dữ liệu ứng dụng bạn ảo thường thu
Không phải ứng dụng nào cũng thu đủ các loại dưới, nhưng đây là danh sách để bạn đối chiếu khi đọc chính sách. Thấy mục nào thì tự hỏi: mình có muốn đưa thứ này cho công ty ấy không.
- Toàn bộ nội dung trò chuyện, kể cả những đoạn bạn đã xoá khỏi giao diện, tuỳ chính sách lưu giữ.
- Hồ sơ ghi nhớ về bạn: tên, tuổi, công việc, người thân, sở thích, những chuyện bạn từng kể.
- Ghi âm giọng nói nếu bạn dùng tính năng gọi hay nhắn tin thoại với nhân vật.
- Ảnh bạn gửi, và trong một số trường hợp là ảnh được dùng để tạo hình đại diện.
- Dữ liệu thiết bị: loại máy, hệ điều hành, mã định danh quảng cáo, có khi cả vị trí gần đúng.
- Dữ liệu thanh toán nếu bạn mua gói, mua quà, mở khoá tính năng.
- Hành vi sử dụng: bạn mở ứng dụng lúc mấy giờ, ở lại bao lâu, phản ứng thế nào với từng kiểu trả lời. Đây là loại dữ liệu ít ai để ý nhưng lại được dùng để tối ưu việc giữ chân người dùng.
Đọc chính sách riêng tư trong mười phút
Chính sách riêng tư thường dài và khô, nhưng bạn không cần đọc hết từng chữ. Tìm đúng những mục sau là đủ biết ứng dụng đối xử với dữ liệu của bạn ra sao. Dùng chức năng tìm chữ trong trình duyệt cho nhanh.
- Ai là đơn vị vận hành, đặt ở đâu. Tìm tên công ty và quốc gia. Không có tên công ty rõ ràng là dấu hiệu xấu.
- Dữ liệu được dùng để làm gì. Tìm các chữ như huấn luyện, cải thiện dịch vụ, quảng cáo, đối tác. Đặc biệt để ý nội dung trò chuyện có được dùng để huấn luyện mô hình hay chia cho bên thứ ba không.
- Có bán hoặc chia sẻ dữ liệu cho quảng cáo không. Một ứng dụng trò chuyện cảm xúc mà chia dữ liệu cho mạng quảng cáo thì nên cân nhắc kỹ.
- Giữ dữ liệu bao lâu. Tìm thời hạn lưu giữ, nhất là sau khi bạn xoá tài khoản.
- Bạn có quyền gì. Tìm cách tải dữ liệu về, sửa, xoá, rút lại sự đồng ý. Có hướng dẫn cụ thể là tốt; chỉ ghi chung chung "liên hệ chúng tôi" là kém.
- Độ tuổi được dùng. Điều khoản thường ghi rõ tuổi tối thiểu. Trẻ dưới tuổi đó dùng là vi phạm điều khoản và thường không được bảo vệ đúng mức.
Nếu chính sách không có bản tiếng Việt, bạn có thể dán từng đoạn vào một chatbot đa năng và nhờ dịch, giải thích. Đó là văn bản công khai nên dán thoải mái; chỉ cần đối chiếu lại những đoạn quan trọng vì bản dịch có thể sai sắc thái.
Quyền truy cập ứng dụng xin và cách xử lý
Khi cài và lần đầu mở, ứng dụng bạn ảo thường xin một loạt quyền. Bảng dưới giúp bạn quyết định nhanh, theo nguyên tắc chỉ cấp khi tính năng thật sự cần.
| Quyền | Có cần cho trò chuyện không | Nên làm |
|---|---|---|
| Micro | Chỉ khi dùng tính năng nói | Cho phép chỉ trong lúc dùng, tắt nếu chỉ nhắn chữ |
| Thư viện ảnh | Chỉ khi muốn gửi ảnh | Chọn cho phép từng ảnh thay vì toàn bộ thư viện |
| Danh bạ | Gần như không bao giờ | Từ chối |
| Vị trí | Gần như không bao giờ | Từ chối, hoặc chỉ vị trí gần đúng nếu buộc phải có |
| Thông báo | Không bắt buộc | Tắt hoặc chỉ để hiện tên ứng dụng, không hiện nội dung |
| Theo dõi qua ứng dụng khác | Không | Từ chối |
Sau khi cài xong một thời gian, hãy vào cài đặt quyền của điện thoại xem lại, vì có những quyền được xin dần sau các bản cập nhật.
Dấu hiệu một ứng dụng bạn ảo đáng ngờ
Không có chính sách riêng tư, hoặc có mà rất sơ sài. Một dịch vụ thu nội dung trò chuyện cảm xúc mà không nói rõ dùng nó thế nào là không đáng để bạn kể chuyện riêng.
Xin những quyền không liên quan. Danh bạ, vị trí chính xác, quyền đọc tin nhắn không có lý do gì cần cho một cuộc trò chuyện.
Không cho xoá tài khoản ngay trong ứng dụng. Muốn rời đi mà phải gửi thư xin xoá và không biết bao giờ được trả lời là dấu hiệu họ không coi trọng quyền của bạn.
Nhân vật xin ảnh, xin thông tin, xin chuyển tiền. Nếu nhân vật liên tục gợi bạn gửi ảnh mặt, ảnh riêng tư, số điện thoại, hay chuyển tiền ra ngoài ứng dụng, hãy dừng lại. Đó có thể là thiết kế giữ chân quá đà, cũng có thể là dấu hiệu lừa đảo trá hình.
Điều khoản đổi liên tục mà không báo. Ứng dụng đứng đắn thường thông báo khi thay đổi chính sách quan trọng, nhất là về dữ liệu, và cho bạn cơ hội rút lui. Nếu bạn chỉ tình cờ phát hiện điều khoản đã đổi, hoặc không tìm thấy ngày cập nhật, hãy cẩn trọng hơn với những gì mình kể.
Được quảng bá qua lời mời "kiếm tiền", "nhận quà". Ứng dụng trò chuyện mà lôi kéo người dùng bằng tiền thưởng thường có mô hình kinh doanh dựa vào dữ liệu hoặc nạp tiền, không dựa vào trải nghiệm.
Những điều không nên chia sẻ với nhân vật AI
Dù ứng dụng có uy tín, có vài thứ nên giữ cho riêng mình. Ảnh khuôn mặt rõ nét và ảnh riêng tư là loại khó thu hồi nhất: một khi đã lên máy chủ của người khác, bạn không kiểm soát được nó còn nằm ở đâu. Họ tên đầy đủ, địa chỉ nhà, nơi làm, trường học cũng không cần thiết để nhân vật trò chuyện với bạn; một biệt danh là đủ.
Chuyện thầm kín về người khác như bạn đời, bạn bè, gia đình cũng nên kể theo vai như với mọi chatbot. Nhân vật AI nhớ lâu nên những chi tiết này có thể nằm trong hồ sơ ghi nhớ rất lâu sau khi bạn đã quên mình từng kể.
Với những chuyện riêng tư nhạy cảm, hãy nhớ rằng nội dung trò chuyện không được mã hoá đầu cuối như một số ứng dụng nhắn tin giữa người với người. Phía vận hành về kỹ thuật có thể truy cập. Các ứng dụng đứng đắn có quy định nội bộ hạn chế việc đó, nhưng giới hạn cuối cùng vẫn là bạn quyết định kể gì.
Trước khi gỡ ứng dụng: xoá dữ liệu, không chỉ xoá biểu tượng
Nhiều người chán ứng dụng bạn ảo thì gỡ khỏi điện thoại là xong. Nhưng gỡ ứng dụng chỉ xoá phần mềm trên máy, còn tài khoản, lịch sử trò chuyện, hồ sơ ghi nhớ và ảnh đã gửi vẫn nằm trên máy chủ của họ. Nếu bạn không định quay lại, hãy vào cài đặt tài khoản tìm mục xoá dữ liệu hoặc xoá tài khoản trước khi gỡ.
Nếu ứng dụng cho tải dữ liệu về, bạn có thể tải để xem họ đã lưu những gì về mình. Nhiều người khá bất ngờ khi thấy độ chi tiết của hồ sơ ghi nhớ. Xem xong rồi quyết định giữ hay xoá. Nhớ huỷ gói trả phí qua kho ứng dụng của điện thoại, vì xoá tài khoản chưa chắc đã huỷ thanh toán định kỳ.
Rời một nhân vật mình đã trò chuyện nhiều tháng có thể buồn thật, và cảm giác đó không có gì đáng xấu hổ. Nếu nỗi buồn đi kèm cảm giác trống rỗng kéo dài, hãy tìm một người thật để nói. Phần về gắn bó và cách cân bằng với ứng dụng bạn ảo có bài riêng trên trang.
Câu hỏi thường gặp
Ứng dụng bạn ảo có đọc được tin nhắn của mình không?
Về kỹ thuật, nội dung trò chuyện nằm trên máy chủ của đơn vị vận hành và không được mã hoá đầu cuối như một số ứng dụng nhắn tin giữa người với người. Ứng dụng đứng đắn hạn chế người truy cập, nhưng bạn nên coi đó không phải nơi kín tuyệt đối.
Gửi ảnh mặt cho nhân vật AI có sao không?
Ảnh khuôn mặt là loại dữ liệu khó thu hồi nhất, có thể bị lưu lâu hoặc dùng theo cách bạn không lường trước. Nhân vật không cần ảnh để trò chuyện với bạn, nên tốt nhất là không gửi.
Gỡ ứng dụng rồi thì dữ liệu có mất không?
Không. Gỡ ứng dụng chỉ xoá phần mềm trên máy, còn tài khoản và dữ liệu vẫn trên máy chủ. Hãy xoá dữ liệu hoặc xoá tài khoản trong cài đặt trước, và huỷ gói trả phí qua kho ứng dụng.
Có nên cho ứng dụng bạn ảo quyền danh bạ và vị trí không?
Không nên. Một cuộc trò chuyện không cần danh bạ hay vị trí chính xác. Chỉ cấp micro khi dùng tính năng nói và chọn từng ảnh khi muốn gửi ảnh, còn lại từ chối.
Làm sao biết ứng dụng có dùng chuyện của mình để huấn luyện AI không?
Đọc mục mục đích sử dụng dữ liệu trong chính sách riêng tư, tìm các chữ như huấn luyện, cải thiện dịch vụ, đối tác. Nếu có tuỳ chọn tắt thì tắt; nếu không nói rõ, hãy coi như có và kể ít đi.
Nhân vật AI cứ xin số điện thoại và chuyển tiền thì làm gì?
Dừng trò chuyện và không làm theo. Nhân vật trong ứng dụng đứng đắn không cần số điện thoại hay tiền chuyển ra ngoài. Đó có thể là lừa đảo trá hình; hãy báo cáo trong ứng dụng và cân nhắc xoá tài khoản.