Sáng hôm sau một đêm kể lể với chatbot, nhiều người thức dậy với cảm giác hơi ngượng: hôm qua mình đã kể những gì, có ai đọc được không, xoá có kịp không. Câu trả lời ngắn là xoá được phần lớn những gì bạn thấy, nhưng không phải mọi dấu vết đều nằm trong tầm một nút bấm.
Bài này đi theo thứ tự thực tế: dọn chỗ nào trước, chỗ nào sau, những gì còn lại sau khi đã bấm xoá, cách gửi yêu cầu xoá dữ liệu tới đơn vị vận hành, xoá hẳn tài khoản có phải là cách triệt để không, và vài thói quen để lần sau bạn không phải đi dọn nữa. Tên mục ở mỗi ứng dụng một khác và đổi theo phiên bản, nên hãy đối chiếu với giao diện bạn đang dùng.
Hối hận sau một đêm kể quá nhiều là chuyện bình thường
Ban đêm người ta mở lòng hơn. Mệt, buồn, không ai bên cạnh, khung chat lại luôn đáp lại nhẹ nhàng, nên từ một câu than nhỏ có thể thành cả câu chuyện đời, kèm tên người, ảnh chụp, chuyện cũ chưa từng kể với ai. Sáng ra, khi đầu óc tỉnh lại, cảm giác lộ mình xuất hiện.
Cảm giác đó không có nghĩa bạn đã làm điều gì tệ. Nó chỉ là tín hiệu bạn đang đặt lại ranh giới riêng tư của mình, và đó là việc tốt. Điều nên tránh là hoảng lên xoá vội vài chỗ rồi bỏ đó, trong khi những chỗ quan trọng hơn như bộ nhớ dài hạn hay ảnh chụp trên điện thoại vẫn còn nguyên.
Trước khi bắt tay dọn, hãy tự hỏi điều mình thật sự lo là gì. Lo người nhà đọc được thì ưu tiên những chỗ trên thiết bị: lịch sử, thông báo, ảnh chụp. Lo dữ liệu nằm lại ở công ty vận hành thì ưu tiên bộ nhớ, mục cải thiện mô hình và yêu cầu xoá. Lo một người cụ thể đã nhận được liên kết hay ảnh thì đó là chuyện cần nói với người ấy. Gọi đúng nỗi lo giúp bạn dọn đúng chỗ, không mất cả buổi sáng.
Cũng đừng vì một lần hối hận mà quyết định không bao giờ nói chuyện với ai nữa, kể cả chatbot. Kể ra giúp bạn nhẹ lòng là có thật. Điều cần thay đổi là cách kể và nơi kể, phần cuối bài có gợi ý.
Dọn theo thứ tự: bắt đầu từ chỗ dễ lộ nhất
Làm lần lượt các bước dưới, mỗi bước chỉ mất vài phút. Thứ tự này đi từ chỗ người quanh bạn dễ thấy nhất tới chỗ chỉ đơn vị vận hành thấy.
- Ảnh chụp màn hình trên điện thoại. Nếu bạn đã chụp câu trả lời hay đoạn tâm sự, xoá ảnh trong thư viện, vào cả mục ảnh đã xoá gần đây để xoá hẳn, rồi kiểm bản sao lưu đám mây.
- Liên kết chia sẻ. Nếu bạn từng gửi đường dẫn cuộc trò chuyện cho ai, vào phần quản lý liên kết đã chia sẻ và thu hồi. Xoá cuộc trò chuyện chưa chắc làm liên kết hết hiệu lực ở mọi dịch vụ.
- Cuộc trò chuyện trong lịch sử. Xoá từng cuộc có nội dung riêng tư. Nếu nhiều quá, nhiều dịch vụ có nút xoá toàn bộ lịch sử.
- Bộ nhớ dài hạn. Đây là bước hay bị quên. Mở phần chatbot đang ghi nhớ về bạn, xoá những dòng liên quan tới chuyện đã kể. Xoá cuộc trò chuyện không nhất thiết xoá dòng ghi nhớ đã rút ra từ nó.
- Tệp và ảnh đã tải lên. Một số dịch vụ giữ tệp bạn gửi ở khu riêng. Kiểm và xoá nếu có.
- Mục dùng dữ liệu để cải thiện mô hình. Tắt nếu đang bật, để những cuộc trò chuyện sau không đi vào đó.
Xong sáu bước, mở một cuộc trò chuyện mới và hỏi chatbot "bạn đang nhớ gì về mình" để kiểm lại.
Thứ gì xoá được bằng nút bấm, thứ gì còn lại
Bảng dưới mô tả theo nguyên lý chung. Thời hạn và cách xử lý cụ thể tuỳ chính sách từng dịch vụ ở thời điểm bạn đọc.
| Dấu vết | Xoá được trên tài khoản | Có thể còn lại ở đâu |
|---|---|---|
| Cuộc trò chuyện trong lịch sử | Có | Bản ghi trên máy chủ theo thời hạn lưu của hãng |
| Dòng ghi nhớ dài hạn | Có, nhưng phải xoá riêng | Ít khi còn sau khi xoá, tuỳ dịch vụ |
| Liên kết chia sẻ | Thu hồi được | Bản người nhận đã chụp lại hoặc sao chép |
| Ảnh chụp màn hình | Xoá được trên máy | Bản sao lưu đám mây, máy người đã nhận ảnh |
| Dữ liệu đã dùng cải thiện mô hình | Thường không gỡ được bằng nút | Đã hoà vào quá trình huấn luyện, không truy ra từng câu |
Dòng cuối là chỗ nhiều người lo nhất. Khi một đoạn trò chuyện đã được dùng để huấn luyện, nó không nằm trong mô hình như một tệp có thể lấy ra, nhưng cũng không thể "rút lại" được. Đó là lý do tắt mục này từ sớm quan trọng hơn mọi thao tác xoá về sau.
Những thứ nút xoá không chạm tới được
Thứ nhất là thời hạn lưu phía máy chủ. Nhiều dịch vụ giữ bản ghi thêm một khoảng sau khi bạn xoá, để chống lạm dụng, điều tra sự cố an toàn hoặc vì nghĩa vụ pháp lý. Khoảng thời gian này ghi trong chính sách; bạn không rút ngắn được bằng thao tác trên giao diện.
Thứ hai là những gì đã ra khỏi tài khoản của bạn. Ảnh chụp màn hình bạn đã gửi cho một người bạn, đoạn văn bạn đã chép sang nhóm chat, liên kết người khác đã mở và lưu lại: tất cả nằm ngoài tầm với của nút xoá. Nếu cần, cách duy nhất là nói chuyện thẳng với người đã nhận và nhờ họ xoá giúp.
Ngoài ra còn những bản sao bạn tự tạo mà quên mất: bản xuất dữ liệu đã tải về máy tính từ trước, thư điện tử tóm tắt mà một số dịch vụ gửi về hộp thư, ghi chú bạn đã chép vài câu sang. Rà một lượt hộp thư và thư mục tải về với từ khoá tên dịch vụ là thấy.
Thứ ba là người đã đọc. Nếu người nhà đã xem được cuộc trò chuyện trên máy chung, xoá đi không xoá được ký ức của họ. Phần này cần một cuộc nói chuyện, không phải một thao tác kỹ thuật. Bài về máy dùng chung trong nhà trên trang có gợi ý cách xử lý.
Gửi yêu cầu xoá dữ liệu tới đơn vị vận hành
Bạn có quyền yêu cầu. Quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân ở Việt Nam và ở nhiều nước cho người dùng quyền yêu cầu xoá dữ liệu cá nhân của mình, với một số ngoại lệ. Cách thực hiện và thời hạn phản hồi tuỳ nơi; hãy đọc mục quyền của người dùng trong chính sách riêng tư.
Dùng kênh chính thức. Tìm biểu mẫu yêu cầu về quyền riêng tư hoặc địa chỉ liên hệ về dữ liệu ghi trong chính sách. Tránh gửi qua các trang, nhóm mạng xã hội tự xưng là hỗ trợ của hãng.
Viết ngắn, rõ. Nêu tài khoản của bạn bằng địa chỉ thư đăng ký, nói rõ muốn xoá toàn bộ dữ liệu trò chuyện và dữ liệu ghi nhớ, hỏi xác nhận khi đã xử lý. Không cần kể lại nội dung đã tâm sự.
Lưu lại bằng chứng. Chụp lại yêu cầu đã gửi và phản hồi nhận được, ghi ngày. Nếu không được trả lời sau thời gian hợp lý, bạn có cơ sở để gửi lại hoặc tìm hiểu các bước tiếp theo.
Đặc biệt cần với ứng dụng nhỏ. Với ứng dụng bạn ảo của đơn vị ít tên tuổi, gửi yêu cầu xoá trước khi gỡ ứng dụng là việc nên làm, vì sau này có thể khó tìm lại kênh liên hệ.
Xoá hẳn tài khoản có phải là cách triệt để
Xoá tài khoản thường kéo theo xoá lịch sử, bộ nhớ và dữ liệu cá nhân gắn với tài khoản, sau một khoảng thời gian theo chính sách. Đây là cách mạnh nhất bạn tự làm được. Nhưng nó có giá: mất luôn những cuộc trò chuyện hữu ích về học tập, công việc, và có dịch vụ không cho đăng ký lại bằng cùng địa chỉ thư.
Với phần lớn người dùng, dọn kỹ theo sáu bước ở trên và tắt mục cải thiện mô hình là đủ. Xoá tài khoản hợp khi bạn muốn rời hẳn một dịch vụ, nhất là ứng dụng bạn ảo bạn đã kể rất nhiều chuyện riêng, hoặc khi tài khoản từng bị người khác truy cập. Trước khi xoá, hãy tải bản sao những gì cần giữ và huỷ gói trả phí qua kênh đã đăng ký.
Nếu chọn cách tách ra, dùng một tài khoản cho việc và giữ chuyện riêng ở chế độ không lưu, bạn sẽ ít khi phải đi tới bước xoá tài khoản. Nếu vẫn phân vân, hãy dọn kỹ trước rồi đợi vài tuần; khi đã bình tĩnh, bạn sẽ biết mình còn cần dịch vụ đó hay không.
Thói quen để lần sau đỡ phải xoá
Dọn dẹp là việc chữa cháy. Mấy thói quen dưới giúp bạn vẫn tâm sự được khi cần mà ít để lại dấu vết từ đầu.
- Mở chế độ trò chuyện không lưu trước khi kể chuyện riêng, coi đó là thói quen như đóng cửa phòng.
- Kể theo vai, bỏ tên thật, bỏ địa danh cụ thể, bỏ ảnh và tin nhắn gốc.
- Giữ mục cải thiện mô hình ở trạng thái tắt nếu bạn hay tâm sự.
- Mỗi tháng mở bộ nhớ dài hạn xem một lần, xoá những dòng không muốn giữ.
- Không chụp màn hình câu trả lời an ủi; nếu muốn giữ, chép vài câu vào ghi chú có khoá.
- Đặt cho mình một giờ dừng: quá nửa đêm mà vẫn đang kể, hãy viết câu cuối rồi đi ngủ, sáng mai đọc lại.
Nếu bạn thấy mình thường xuyên phải đi xoá sau những đêm kể lể, có thể những chuyện đó đang cần một người thật lắng nghe: một người bạn tin cậy, hoặc một chuyên gia tâm lý nếu nỗi buồn kéo dài.
Câu hỏi thường gặp
Xoá cuộc trò chuyện rồi hãng còn giữ không?
Nhiều dịch vụ giữ bản ghi thêm một khoảng sau khi bạn xoá, để chống lạm dụng hoặc vì nghĩa vụ pháp lý. Thời hạn ghi trong chính sách riêng tư. Sau khoảng đó, dữ liệu thường được xoá khỏi hệ thống chính.
Xoá cuộc trò chuyện có xoá luôn bộ nhớ của chatbot không?
Không nhất thiết. Bộ nhớ dài hạn thường là khu riêng, lưu những dòng đã rút ra từ các cuộc trò chuyện. Bạn cần mở phần bộ nhớ và xoá riêng từng dòng liên quan.
Dữ liệu đã dùng để huấn luyện thì có xoá được không?
Thường không gỡ được bằng thao tác của người dùng, vì nó đã hoà vào quá trình huấn luyện chứ không nằm như một tệp riêng. Vì vậy tắt mục cải thiện mô hình từ sớm quan trọng hơn mọi thao tác xoá sau này.
Đã gửi liên kết cuộc trò chuyện cho bạn, xoá có kịp không?
Hãy thu hồi liên kết trong phần quản lý liên kết chia sẻ, rồi xoá cuộc trò chuyện. Nếu bạn ấy đã chụp lại hay sao chép nội dung thì nút xoá không chạm tới được, cần nhờ bạn ấy xoá giúp.
Có nên xoá hẳn tài khoản chatbot sau khi kể quá nhiều?
Chỉ khi bạn muốn rời hẳn dịch vụ hoặc tài khoản từng bị người khác truy cập. Với phần lớn trường hợp, xoá lịch sử, xoá bộ nhớ, tắt mục cải thiện mô hình và dùng chế độ không lưu về sau là đủ.
Gửi yêu cầu xoá dữ liệu thì cần viết những gì?
Nêu địa chỉ thư đăng ký tài khoản, nói rõ muốn xoá dữ liệu trò chuyện và dữ liệu ghi nhớ, đề nghị xác nhận khi xử lý xong. Gửi qua kênh ghi trong chính sách riêng tư và lưu lại bằng chứng đã gửi.